oPEN Lab staat voor "Open Innovation Living Labs for Positive Energy Neighbourhoods." Alleen al het uitschrijven van de afkorting kost een zin. Het project zelf is nog ingewikkelder: 32 partners uit 7 landen, waarvan 14 Belgische, die in echte woonstraten werken om gewone postindustriële wijken om te vormen tot plekken die meer energie opwekken dan ze verbruiken. Het wordt mee gefinancierd door de EU binnen het Horizon-programma. Genk is een van de drie living labs in Europa.

Toen EnergyVille en VITO bij ons aanklopten, was de opdracht duidelijk. Het Genkse living lab had een venster op het project nodig dat voor iedereen tegelijk werkte. Wetenschappers, beleidsmakers, studenten, bewoners van Nieuw Texas en Tuinwijk Waterschei, en de nieuwsgierige voorbijganger op de Dag van de Wetenschap. Met de Dag van de Wetenschap op 23 november 2025 als deadline hadden we een afgebakend venster om iets op te leveren dat hun publiekswerking kon dragen en lang na het evenement bleef werken.

Het project in een oogopslag

• Een 360°-virtuele tour van twee echte Genkse wijken, plus de technische energieboxen die ze aandrijven.
• 10 navigeerbare scènes opgebouwd rond de visuele identiteit van Open Thor Living Lab.
• Een dashboard met live data, aangedreven door de SmarThor-API, met buitentemperatuur, zonne-instraling, dagelijkse energieproductie en cumulatieve jaarenergie.
• Een eigen CMS zodat het oPEN Lab-team de inhoud kan aanpassen naarmate het onderzoek de komende jaren vordert.

Het Genkse living lab beslaat twee wijken die naast elkaar liggen, elk met hun eigen geschiedenis.

Tuinwijk Waterschei is een 100 jaar oude mijntuinwijk, gebouwd in de jaren 1920 met de kleine rijwoningen en bomenrijen die bij dat tijdperk van Belgische industriële planning hoorden. Vandaag worden zeven erfgoedwoningen van geëngageerde eigenaar-bewoners energetisch gerenoveerd als testcases voor oPEN Lab. Elke woning krijgt een warmtepomp, zonnepanelen, isolatie, een batterij en waar van toepassing een laadpunt. De gekozen technologieën verschillen per woning, afgestemd op de renovatieplannen van elke eigenaar en op het karakter van de woning. De eigenaars isoleerden hun eigen huis tot een "warmtepompklaar" niveau, onder begeleiding van een Stebo-adviseur. VITO monitort de cases om te leren hoe de technologieën, het energieverbruik en de ervaring van de bewoners in de praktijk op elkaar inwerken.

Nieuw Texas, een paar straten verder, is een ander verhaal. Het ontstond in 1995 als opvolger van de vroegere wijk Texas en is een mix van sociale huisvesting beheerd door Wonen in Limburg en private eigenaars. Een deel van Nieuw Texas groeit nu uit tot wat het project een "klimaatwijk" noemt. Binnen oPEN Lab worden technologische renovaties, nieuwe energieconcepten en actieve bewonersparticipatie gecombineerd om de leefomgeving duurzamer en comfortabeler te maken.

Samen vertegenwoordigen de twee iets wat bijna elke Europese stad heeft: een oudere wijk die renovatie nodig heeft, naast een recenter sociaal woningbestand dat hetzelfde nodig heeft. Wat oPEN Lab in Genk test, is of je beide tegelijk kunt renoveren tot woningen die meer energie opwekken dan ze verbruiken, en wel op een manier die de rest van Europa kan overnemen.

Wat het platform moest doen

• Iedereen op zijn eigen tempo door de echte straten laten wandelen waar de renovaties bezig zijn.
• De technische installaties tonen die de energiepositiviteit aandrijven (warmtepompen, ventilatiesystemen, omvormers, batterijen, thermische opslag), van dichtbij te inspecteren met uitleg verwerkt in elke scène.
• Live data van de Genkse site tonen zodat bezoekers zelf zien dat het onderzoek nu al meetbare energie oplevert, niet alleen in theorie.
• Het lanceringsmoment overstijgen en meegroeien met het onderzoek in de komende jaren.

In oktober 2025 bezochten we de oPEN Lab-sites in Genk om ze in 360 graden vast te leggen. De shoot besloeg drie verschillende soorten locaties.

De eerste waren de woonwijken zelf. Echte woningen, echte straten, echte bewoners. We werkten op straatniveau en vanuit de lucht om bezoekers een gevoel te geven van de schaal, de textuur van het metselwerk, de manier waarop het licht tussen de huizen beweegt, en het verschil in sfeer tussen de mijnwerkersstraten van Tuinwijk Waterschei uit de jaren 1920 en de sociale woningbouw van Nieuw Texas uit de jaren 1990.

De tweede waren de energieboxen. Dit zijn de technische installaties die de warmtepompen, ventilatiesystemen, omvormers, batterijen en meetapparatuur huisvesten die het positieve-energieconcept mogelijk maken. Ze staan buiten de woningen, waardoor er binnen ruimte vrijkomt en technici ze kunnen onderhouden zonder de bewoners te storen. Er zijn individuele energieboxen voor één woning en collectieve boxen die groepen van twee, drie of vier woningen via een gedeeld systeem bedienen. Daarbinnen worden verschillende technologiecombinaties parallel getest: lucht-water-warmtepompen, water-water-warmtepompen (geothermisch), AC- en DC-batterijen, ventilatiesystemen C+ en D, en verschillende vormen van geïntegreerde zonne-energie (BAPV, BIPV, PVT, zonnethermisch). Elke gerenoveerde woning telt meer dan 200 sensoren. Het doel van het lab is te leren welke combinaties echt resultaat leveren op het vlak van comfort, betaalbaarheid en energieprestatie.

De derde was de publieke infrastructuur die de wijken met elkaar verbindt. Het centrale plein wordt omgevormd tot een groene ontmoetingsplek met een PV-luifel, een fietslaadpunt aangesloten op het nieuwe Kolenspoor-fietspad, laadpunten voor elektrische wagens, een buurtbatterij voor gedeelde energieopslag, en een centrale technische ruimte met een weerstation en sensoren. Daarnaast loopt het participatieve kunstproject Transisthor, waarvan het eerste kunstwerk "Now or Never" van Kristof Vrancken en Niek Kosten van LUCA School of Arts rechtstreeks op zonnepanelen is gedrukt die het lokale buurthuis van stroom voorzien.

De shoot leverde 10 scènes op doorheen de tour. Elk panorama werd gekozen om een apart aspect van het project te tonen. De visuele identiteit van Open Thor Living Lab gaf ons een sterke ontwerpbasis, waardoor de branding doorloopt van de landingspagina over het navigatiemenu tot het real-time dashboard.

Het platform ging live op 360openlab-genk.eu, net op tijd voor de Dag van de Wetenschap. Het oPEN Lab-team toonde het dashboard op een groot touchscreen als blikvanger van hun publieksstand, en naar eigen zeggen stal het de show.

Naast het publieke debuut geeft het platform oPEN Lab een blijvend instrument voor publiekswerking, educatie en partnercommunicatie in alle 7 landen van het project. Dankzij het ingebouwde CMS kan de inhoud meegroeien met het onderzoek. Met live data die rechtstreeks vanuit de Genkse site in de ervaring stroomt, weerspiegelt elk bezoek wat oPEN Lab op dit moment doet, niet alleen hoe het eruitzag ten tijde van de fotoshoot.

Voor een Europees project dat als doel heeft andere steden te inspireren om te volgen, is die combinatie van toegankelijkheid en geloofwaardigheid precies de boodschap die ze willen uitsturen.

oPEN Lab Genk is een onderzoeksproject, geen marketingproject. Maar het succes ervan hangt af van een marketingprobleem: andere steden, ministeries en consortia ervan overtuigen dat een Positive Energy Neighbourhood echt en herhaalbaar is, en niet zomaar een slide in een Horizon-voorstel.

Daar is het platform voor gebouwd. Een wetenschapper kan de live data ophalen. Een beleidsmaker kan zien dat de cijfers echt bestaan. Iemand die in een vergelijkbare wijk elders in Europa woont, kan zich voorstellen wat mogelijk is in zijn eigen straat. Een lokale journalist kan een verhaal schrijven dat hij nooit uit een brochure zou kunnen halen. Eén ervaring bedient ze allemaal, zonder aparte versie voor elk.

Dit is het soort project dat de zaak bepleit voor immersieve platformen in onderzoek en publieke communicatie. Wanneer iets echt complex is, echt veel partners telt en bedoeld is om langer mee te gaan dan één financieringscyclus, doet een brochure of een video het zelden recht. Mensen hebben een plek nodig die ze kunnen bezoeken, waar ze naar terugkeren en die ze zien evolueren. Dat is wat we voor oPEN Lab bouwden.